De informatieprofessional 3.0 ontwerpt in essentie geen informatiesystemen, maar werksystemen; de bril die hij hierbij opzet is een informatiebril. Hij 'in-form-eert' in letterlijke zin de organisatie. De designwereld heeft eenzelfde evolutie doorgemaakt: het designbedrijf IDEO, bijvoorbeeld, werpt zich meer en meer op als ont-werper van interacties van mensen en ergo van organisaties. Onbegrijpelijk is het dan ook dat, zowel in de literatuur als in de praktijk van de informatieprofessional, zo weinig geleerd wordt van ontwerpers. Een eerste kleine poging om deze lacune in te vullen…

Daar waar wij proberen aan te leunen bij de wetenschap, hebben ontwerpers een ander uitgangspunt: in plaats van de wetenschappelijke "waarom?" vraag, vertrekken zij van "waarom niet?". Nieuwsgierigheid naar het onontdekte en het nog niet geprobeerde karakteriseert de basishouding van een ontwerper. "Als ik vooraf zou weten hoe het zal uitpakken, dan begon ik er niet aan" vertelde de ont-werper Friso Kramer mij in een van onze vele gesprekken. Kan dit ook van de informatieprofessional anno nu worden gezegd?

Vooraleer een project aan te vatten, is een 'business case' in onze wereld zowat heilig: het project moet zijn investering meer dan opbrengen. Ontwerpers daarentegen mikken op de 'hot spot' van door de mensen in de organisatie 'begeerd', in business-zin 'haalbaar' en technologisch 'realiseerbaar'; belangrijk hierbij is dat de eerstgenoemde component de belangrijkste is en als eerste wordt getoetst. Hoeveel tijd besteden wij aan het verlangen van de mensen in de organisatie vooraleer een project te beginnen? Hoe vaak leveren wij een resultaat op dat "Geweldig!" of "Dank dat je dit voor mij gerealiseerd hebt" als reactie oproept?

Ook in zijn werkwijze kan de informatieprofessional leren van ontwerpers. Modellen zijn voor deze laatsten geen voorafbeelding van het eindresultaat (dat door stapsgewijze verfijning wordt gerealiseerd), maar inspiratiebronnen, 'tools for thinking and feeling'.

Niet in de laatste plaats zijn het instrumenten om met de opdrachtgever in gesprek te gaan. En wat deze laatste betreft: "De moeilijkste opdrachtgever is de beste, maar hij moet wel bekwaam en bevlogen zijn" (dixit Friso Kramer). Welke informatieprofessional tekent op voorhand voor een dergelijke opdrachtgever?

Misschien wel de meest toepasselijke uitspraak van Friso Kramer vind ik "Wat je ook ontwerpt, het mag nooit hinderen". Hoeveel systemen implementeren informatieprofessionals niet die deze basiswijsheid met de voeten treden? Hoeveel mensen maken wij op een of andere wijze niet ongelukkig? Hoeveel ontwrichtende vragen durven wij onszelf te stellen?

De opleidingen waar ik mede verantwoordelijk voor ben, zijn gebaseerd op design denken. Het meest typische in deze benadering is wellicht de nadruk op het directe contact met de mensen voor wie we het doen. Als iemand een nieuw informatiesysteem voor een bejaardentehuis moet ontwerpen, moet hij daar maar eerst eens een week als bejaarde en een week als verpleger leven. De kans op een informatiesysteem dat niemand hindert wordt er op deze manier in elk geval veel groter op!


Gepubliceerd: oorspronkelijk in Informatie, hierna in De informatieprofessional 3.0, 2017.